Monday, October 14, 2013

เคาะหัวเข่า ไฟส่องตา


     เคยสงสัยกันหรือไม่ครับ ว่าทำไมเวลาที่เราไปพบคุณหมอบางครั้งหมอก็จะเอาค้อนอันเล็กๆ มาเคาะบริเวณหัวเข่าของเรา หรือไม่ก็ส่องไฟเข้าตาเรา ฯลฯ วันนี้ผมจะมาช่วยให้ความกระจ่างในเรื่องนี้กันครับ
การที่หมอกระทำการต่างๆ แบบนั้นกับเราก็เพื่อที่จะตรวจสอบการทำงานของระบบประสาท ในส่วนที่เป็นปฏิกิริยาตอบสนองฉับพลันหรือรีเฟล็กซ์ (reflex) นั่นเองครับ ซึ่งรีเฟล็กซ์เป็นปฏิกิริยาตอบสนองของร่างกายนอกเหนืออำนาจจิตใจ (involuntary) ที่เกิดขึ้นแทบทันที เพื่อตอบสนองต่อสิ่งกระตุ้น เพื่อหลีกเลี้ยงอันตรายต่างๆ ซึ่งรีเฟล็กซ์ของมนุษย์จะเกิดผ่านระบบการนำกระแสประสาทที่เรียกว่า "วงจรรีเฟล็กซ์ (reflex arc)" ซึ่งจะอาศัยการทำงานของเซลล์ประสาทต่างๆ เช่น การตอบสนองต่อแสงของรูม่านตา หรือรีเฟล็กซ์บริเวณหัวเข่า (knee jerk reflex) ดังภาพ เป็นต้น


     1. หน่วยรับความรู้สึก (sensory unit) ที่ประกอบด้วย อวัยวะรับความรู้สึก (receptor) เช่น กล้ามเนื้อ อวัยวะรับสัมผัสอื่นๆ หรือ receptor cell บริเวณต่างๆ เป็นต้น และแขนงของเซลล์ประสาทรับความรู้สึก (sensory nerve process) ซึ่งจะมีตัวเซลล์ (cell body) อยู่ที่ปมประสาทรากบน (dorsal root ganglion) และยื่นแขนงประสาท (cell process) ออกไปรับสัญญาณจากหน่วยรับความรู้สึก

     2. หน่วยประสานงาน ประกอบไปด้วย เซลล์ประสาทประสานงาน (interneuron) ทำหน้าที่เป็นตัวกลางในการนำกระแสประสาทจากเซลล์ประสาทตัวหนึ่งไปยังอีกตัวหนึ่ง พบอยู่ในระบบประสาทส่วนกลาง ซึ่งในการเกิดการตอบสนองต่างๆ กระแสประสาทอาจจะผ่านหรือไม่ผ่าน interneuron ก็ได้
     
     3. หน่วยปฏิบัติงาน (motorunit) ประกอบด้วย เซลล์ประสาทสั่งการ (motor neuron) ที่มีตัวเซลล์อยู่ในระบบประสาทส่วนกลางและยื่นแขนงประสาทออกไปยังอวัยวะตอบสนอง ซึ่งส่วนใหญ่จะเป็นกล้ามเนื้อที่ทำหน้าที่ในการเคลื่อนไหวของรยางค์ เพื่อสั่งการให้เกิดการทำงานหลบหลีกอันตรายจากสิ่งกระตุ้น

vStudy Team. (เรียบเรียงโดย: สุวิชา ธงพานิช)
Website :: vStudyapp.com
Twitter :: @vStudyapp

Wednesday, October 9, 2013

เรื่องของ "ล่อ"


     ล่อ หรือ ฬ่อ (mule) เป็นสัตว์พันทางที่เกิดจากการผสมพันธุ์กันระหว่าง “ม้า” และ “ลา” ซึ่งเป็นสัตว์ที่มีความแตกต่างกันทางสปีซีส์ (species) ทำให้ได้ลูกออกมาที่ไม่สามารถสืบพันธุ์ต่อได้ (เป็นหมัน) เนื่องจากจำนวนโครโมโซมของม้า (มี 64 แท่ง) และลา (มี 62 แท่ง) ไม่เท่ากัน จึงทำให้เกิดความผิดปกติต่างๆ ดังนี้

     1. จำนวนโครโมโซมของล่อจะมี 32 + 31 = 63 แท่ง ทำให้ในการสร้างเซลล์สืบพันธุ์จะไม่สามารถแบ่งโครโมโซมออกเป็นสองชุดได้สมบูรณ์ จึงเกิดความล้มเหลวในการสร้างตัวอ่อน

     2. การจับคู่กันอย่างไม่สมบูรณ์ของโครโมโซมสองชุด ทำให้การเจริญของล่อไม่สมบูรณ์โดยเฉพาะอวัยวะสืบพันธุ์ ซึ่งในเพศเมียจะมีขนาดของช่องคลอดที่เล็กมาก และรังไข่ก็จะไม่มีไข่ (ovum) แต่จะเป็นเพียงถุงเปล่าขนาดเล็กเท่านั้น ในขณะที่เพศผู้เซลล์เซอโทลิ (sertoli cell) และเซลเริ่มต้นของเซลสืบพันธุ์เพศผู้ (spermatogonia) จะไม่มีการเจริญเท่าที่ควร


vStudy Team. (เรียบเรียงโดย: สุวิชา ธงพานิช)
Website :: vStudyapp.com
Twitter :: @vStudyapp

Tuesday, October 8, 2013

คนมี "ภูมิฯ"


     หลายคนคงเคยได้ยินคำว่า “มีภูมิ” ซึ่งใช้กันอย่างกว้างขวางหลายความหมายมากมาย แต่ในความเป็นจริงแล้วคนเราทุกคนต่างก็มีภูมิทั้งสิ้น โดย “ภูมิ” ที่ว่านี้ก็คือ “ภูมิคุ้มกัน (immunity)” โดยภูมิคุ้มกันของมนุษย์นั้นจะแบ่งได้เป็น 2 กลุ่มใหญ่ๆ ก็คือ

     1. ภูมิคุ้มกันที่เกิดขึ้นได้เองตามธรรมชาติ แบ่งออกเป็น 2 แบบ คือ
    
     1.1  ภูมิคุ้มกันโดยกำเนิด เป็นภูมิคุ้มกันที่ถูกสร้างมาพร้อมกับการเจริญ เช่น ผิวหนัง เยื่อบุผนังต่างๆ สารคัดหลั่งต่างๆ เซลล์ต่างๆ ที่ทำหน้าที่ในการทำลายเชื้อโรค โปรตีนในระบบภูมิคุ้มกัน รวมถึงกลไกการตอบสนองของร่างกายต่อสิ่งแปลกปลอมที่เรียกว่า การอักเสบ เป็นต้น

     1.2 ภูมิคุ้มกันจำเพาะ เป็นภูมิคุ้มกันที่จะเกิดขึ้นได้ก็ต่อเมื่อร่างกายรู้จักกับแอนติเจนหรือเชื้อโรคชนิดนั้นๆ ก่อน จึงจะสามารถสร้างภูมิคุ้มกันขึ้นมาเพื่อตอบสนองต่อเอนติเจนหรือเชื้อโรคชนิดนั้นๆ

     2. ภูมิคุ้มกันที่มนุษย์สร้างขึ้น เป็นภูมิคุ้มกันที่มีลักษณะคล้ายกับภูมิคุ้มกันจำเพาะ เนื่องจากจะต้องมีตัวกระตุ้นให้เกิดภูมิคุ้มกัน มี 2 แบบ คือ

     2.1  ภูมิคุ้มกันก่อเอง เป็นการสร้างภูมิคุ้มกันขึ้นโดยการให้เอนติเจนหรือเชื้อโรคที่อ่อนแรงแล้วเข้าสู่ร่างกายโดยวิธีต่างๆ เช่น ฉีด กิน หรือผิวหนัง เพื่อให้ร่างกายเกิดการตอบสนองและสร้างภูมิคุ้มกันขึ้นมา โดยแอนติเจนหรือเชื้ออ่อนแรงที่ให้เข้าไปในร่างกายจะเรียกว่า “วัคซีน (vaccine)”

     2.2 ภูมิคุ้มกันรับมา เป็นการให้แอนติบอดี้กับร่างกายโดยตรง เพื่อให้เกิดภูมิต้านทานโดยไม่ต้องถูกกระตุ้น ซึ่งจะเกิดผลทันทีแต่จะไม่คงทน โดยแอนติบอดี้ที่ให้เข้าไปในร่างกายจะเรียกว่า “ซีรั่ม (serum)”

vStudy Team. (เรียบเรียงโดย: สุวิชา ธงพานิช)
Website :: vStudyapp.com

Facebook :: http://www.facebook.com/vstudyapp
Twitter :: @vStudyapp

Thursday, October 3, 2013

กะเหรี่ยง "คอ" ยาว

 
     เมื่อพูดถึงชาวเขาหลายๆ เผ่า หลายคนอาจจะนึกถึงกลุ่มของ “กะเหรี่ยง” ซึ่งมีสัญลักษณ์สำคัญคือ คอที่ยาวกว่าคนปกติภายในห่วงคล้องคอหลายชั้นตามความอาวุโส แต่ในความเป็นจริงแล้ว คอของพวกเขานั้นก็ยาวเท่ากับคนทั่วไปอย่างเราๆ นี่แหละครับ เพียงแต่การที่พวกเขาสวมห่วงไว้ที่คอตั้งแต่เด็กๆ และเพิ่มจำนวนขึ้นเรื่อยๆ ทำให้โครงสร้างทางร่างกายบริเวณหัวไหล่ถูกกดต่ำลงไปกว่าปกติเรื่อยๆ จึงเหมือนคอยาวขึ้น ซึ่งจะขอกล่าวถึงกระดูกคอของพวกเราๆ รวมถึงชาวกะเหรี่ยงกันสักเล็กน้อยครับ
 
     กระดูกคอของคนรวมถึงสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมส่วนใหญ่จะมีจำนวนทั้งสิ้น 7 ชิ้น (แม้แต่ยีราฟก็มี 7 ชิ้น นะ!!) โดยชิ้นแรกนั้นจะมีลักษณะแผ่ออกคล้ายปีก ต่ออยู่กับรูปขนาดใหญ่บริเวณฐานกะโหลกด้านหลัง (foramen magnum) ซึ่งกระดูกชิ้นแรกนี้จะมีชื่อเรียกว่า "แอทลาส (atlas)" ส่วนชิ้นที่สองเรียกว่า "แอกซิส (axis)" เป็นกระดูกที่มีส่วนของเดือย (dens) ยื่นขึ้นไปรับกับส่วนของกระดูกแอทลาส โดยจะทำให้เกิดการหมุนไปมาของหัวในแนวราบ และสำหรับกระดูอีก 5 ชิ้น ก็จะมีลักษณะคล้ายกับกระดูกสันหลังทั่วไป โดยกระดูกคอทุกชิ้นจะมีรูตรงกลางขนาดใหญ่เรียกว่า "vertebral foramen" ซึ่งเป็นทางผ่านของระบบประสาทส่วนกลางส่วนของไขสันหลังที่ต่อลงมาจากสมองในกะโหลก ดังนั้น จะเห็นว่าไม่ว่าเป็นคนในชนเผาใด ก็ล้วนแต่มีความยาวของคอที่ใกล้เคียงกันทั้งสิ้น โดยจะมีกระดูกคอเพียง 7 ชิ้น เท่ากันหมดดังภาพ

 
     ขอบคุณภาพจาก: http://www.backpain-guide.com/Chapter_Fig_folders/Ch05_Anatomy_Folder/Ch5_Images/05-3_C1_and_C2.jpg

vStudy Team. (เรียบเรียงโดย: สุวิชา ธงพานิช)
Website :: vStudyapp.com
Facebook :: http://www.facebook.com/vstudyapp
Twitter :: @vStudyapp

Wednesday, October 2, 2013

โอกาสถูก "หวย"


     ทุกๆ วันที่ 1 และ 16 ของเดือน ผมเชื่อได้เลยว่าคนกว่าค่อนประเทศเราต้องซื้อหวย (สลากกินแบ่งรัฐบาล) บ้างก็ซื้อเพราะได้เลขเด็ดมา บ้างก็ตามซื้อเลขทะเบียนรถ บ้างซื้อตามบ้านเลขที่ ตามวันเกิด หรือวันสำคัญต่างๆ ก็ว่ากันไปต่างๆ นานา ซึ่งหลายคนอาจคิดว่าเลขนี้ออกไปแล้วเมื่องวดก่อน คงไม่ออกอีก หรือบางคนก็บอกว่าเลขนี้ไม่เคยออกเลยงวดนี้น่าจะมีโอกาสออกเยอะ วันนี้ผมเลยจะมานำเสนอโอกาสในการตัดสินใจว่าเลขในใจท่าน มีโอกาสออกมากน้อยแค่ไหน ซึ่งคำตอบมีเพียงอย่างเดียวคือ เท่ากันทุกเลขครับ ตามข้อมูลในภาพเลยครับ


vStudy Team. (เรียบเรียงโดย: สุวิชา ธงพานิช)
Website :: vStudyapp.com
Facebook :: http://www.facebook.com/vstudyapp
Twitter :: @vStudyapp

Tuesday, October 1, 2013

“Guiding Light to the Stars” by Mark Gee (Australia)


     ภาพชนะเลิศการประกวด Astronomy Photographer of the Year 2013 ประเภท Earth and Space ชื่อภาพ "Guiding Light to the Stars" ถ่ายโดย Mark Gee ช่างภาพชาวออสเตรเลีย

     ภาพทางช้างเผือกที่ทอดโค้งเหนือแหลมทางเกาะเหนือในประเทศนิวซีแลนด์ ประกอบกับแสงไฟสว่างจ้าของประภาคาร Cape Palliser แสงสว่างกลางท้องฟ้าจากกลุ่มดาวฤกษ์บริเวณใจกลางของกาแล็กซี่ทางช้างเผือก (The Milky Way Galaxy) ซึ่งอยู่ห่างจากโลกประมาณ 26,000 ปีแสง จะเห็นได้ว่ามีกลุ่มเมฆเล็กๆ ทางด้านซ้าย คือ เมฆแมกเจลแลน (Magellanic Clouds) ซึ่งเป็นกาแล็กซี่แคระ ประกอบด้วยเมฆแมกเจลแลนเล็ก (Small Magellanic Cloud; กาแล็กซี่ที่อยู่ใกล้ทางช้างเผือกมากที่สุด) และเมฆแมกเจลแลนใหญ่ (Large Magellanic Cloud; กาแล็กซี่ที่อยู่ใกล้ทางช้างเผือกเป็นอันดับที่ 3)

     ขอบคุณข้อมูลและภาพจาก: http://www.rmg.co.uk/whats-on/exhibitions/astronomy-photographer-of-the-year/2013-winners/earth-and-space/

vStudy Team.
Website :: vStudyapp.com
Facebook :: http://www.facebook.com/vstudyapp
Twitter :: @vStudyapp

Monday, September 30, 2013

"สัตว์สร้างได้" อย่างไร?


     ช่วงสัปดาห์ที่ผ่านมานี้เรามักจะได้ยินคำพูดที่ว่า “สัตว์ป่าสร้างได้” จากใครหลายคน ผมจึงขอนำประเด็นนี้มาเขียนเป็นบทความสั้นๆ เกี่ยวกับการสร้างสัตว์นะครับ สิ่งที่เรียกว่า “สัตว์” ไม่ว่าจะเป็นสัตว์เล็ก สัตว์ใหญ่ สัตว์เลือดอุ่น สัตว์เลือดเย็น สัตว์ป่า สัตว์เลี้ยง ฯลฯ รวมถึงสัตว์ประเสริฐอย่างมนุษย์เรา ล้วนแต่เป็นสิ่งมีชีวิตทั้งสิ้น ซึ่งสิ่งที่นับว่าสำคัญที่สุดของสิ่งมีชีวิตก็คือการสืบพันธุ์เพื่อสร้างสิ่งมีชีวิตตัวใหม่ เพื่อดำรงไว้ซึ่งเผ่าพันธุ์ของตน โดยการสืบพันธุ์ของสิ่งมีชีวิตนั้นแบ่งเป็นกลุ่มใหญ่ๆ ได้ 2 กลุ่ม คือ การสืบพันธุ์แบบไม่อาศัยเพศ (asexual reproduction) และการสืบพันธุ์แบบอาศัยเพศ (sexual reproduction)

     1) การสืบพันธุ์แบบไม่อาศัยเพศ เป็นการสืบพันธุ์ที่ไม่ต้องอาศัยเซลล์สืบพันธุ์ โดยสิ่งมีชีวิตใหม่ที่เกิดขึ้นจะมีลักษณะทางพันธุกรรมเหมือนกับสิ่งมีชีวิตตัวแม่ทุกประการ ทำให้ไม่มีความแปรผันทางพันธุกรรม จึงไม่เกิดการปรับตัวให้เข้ากับสิ่งแวดล้อมที่เปลี่ยนไปได้ เช่น การแตกหน่อ (budding) ของยีสต์ ฟองน้ำ และพืชดอกบางชนิด เป็นต้น รวมถึงการหลุดเป็นท่อนของสาหร่ายและพยาธิตัวตืด หรือแม้แต่การงอกใหม่ของพลานาเรีย เป็นต้น

     2) การสืบพันธุ์แบบอาศัยเพศ เป็นการสืบพันธุ์ที่ต้องอาศัยเซลล์สืบพันธุ์ของสิ่งมีชีวิตเพศผู้และเพศเมีย ทำให้สิ่งมีชีวิตใหม่ที่ได้มีลักษณะทางพันธุกรรมที่เปลี่ยนไป และมีความสามารถในการปรับตัวให้อยู่รอดในสภาวะแวดล้อมที่เปลี่ยนไปได้ เช่น การสืบพันธุ์ของสัตว์ชั้นสูงทั่วไป รวมถึงมนุษย์ด้วย

     ขอบคุณภาพจาก: http://csls-text.c.u-tokyo.ac.jp/active/12_01.html

vStudy Team. (เรียบเรียงโดย: สุวิชา ธงพานิช)
Website :: vStudyapp.com
Facebook :: http://www.facebook.com/vstudyapp
Twitter :: @vStudyapp